بررسی نقش ماینرها در قطعی برق ایران

بررسی نقش ماینرها در قطعی برق ایران؛ راهکار قانونی‌سازی، انرژی پاک و چشم‌انداز آینده

مقدمه

در سال‌های اخیر، با گسترش بازار ارزهای دیجیتال در جهان، ایران نیز به یکی از قطب‌های استخراج رمزارز در منطقه تبدیل شده است. عواملی مانند پایین بودن قیمت انرژی در ایران، دسترسی نسبتاً آسان به تجهیزات استخراج، و شرایط اقتصادی ناپایدار باعث شده‌اند که بسیاری از افراد و شرکت‌ها به سمت راه‌اندازی فارم‌های ماینینگ روی بیاورند؛ چه قانونی و چه غیرقانونی.

اما همراه با رشد این صنعت، انتقادات و نگرانی‌هایی نیز مطرح شده است. مهم‌ترین آن‌ها، مصرف بالای برق ماینرها و تأثیر احتمالی آن‌ها بر قطعی برق سراسری به‌ویژه در تابستان است. این مقاله تلاش دارد با بررسی دقیق آمار، تحلیل کارشناسانه و پیشنهاد راهکار، تصویری واقعی و جامع از ماجرا ارائه دهد.

بخش اول: آمار مصرف برق ماینرها؛ حقیقت یا بزرگ‌نمایی؟

طبق داده‌های رسمی منتشر شده توسط وزارت نیرو، میزان مصرف برق مزارع استخراج رمزارز به ویژه فارم‌های غیرقانونی، گاه به هزار مگاوات در روز می‌رسد. اگرچه این رقم در مقیاس کشوری شاید زیاد به نظر نرسد، اما زمانی که شبکه در حالت بحرانی یا پیک مصرف قرار دارد، این میزان می‌تواند تأثیرگذار باشد.

بر اساس گزارش‌ها:

• یک ماینر معمولی (ASIC) حدود ۲ تا ۳ کیلووات ساعت برق مصرف می‌کند.

• در کشور بیش از ۷۰۰ هزار ماینر غیرمجاز شناسایی شده‌اند، که در مجموع، مصرفی معادل یک نیروگاه بزرگ دارند.

• ماینرهای مجاز نیز طبق آمار وزارت نیرو، ۳۰۰ مگاوات برق در زمان اوج مصرف نیاز دارند.

با این حال، مصرف برق کل کشور در تابستان به بیش از ۷۰ هزار مگاوات می‌رسد. بنابراین، سهم ماینینگ (حتی غیرقانونی) حدود ۱.۵ تا ۲ درصد کل مصرف است. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند که نباید نقش ماینرها را در بحران برق بزرگ‌تر از آنچه هست جلوه داد.

بخش دوم: آیا ماینرها عامل اصلی قطعی برق هستند؟

با نگاهی عمیق‌تر به علل ناترازی برق در ایران، به چند نکته مهم می‌رسیم:

۱. زیرساخت فرسوده

بیشتر شبکه‌های انتقال و توزیع برق در ایران، بیش از ۳۰ سال قدمت دارند و نیازمند بازسازی کامل هستند. تلفات شبکه گاهی به ۱۱ تا ۱۵ درصد می‌رسد که خود معادل چندین نیروگاه تولید برق است.

۲. توسعه ناکافی نیروگاه‌ها

در حالی که رشد مصرف برق سالانه حدود ۶ درصد است، اما در ۱۰ سال گذشته، توسعه نیروگاه‌های جدید به کندی انجام شده و پاسخگوی این رشد نبوده است.

۳. مصرف بی‌رویه خانگی و صنعتی

افزایش چشمگیر استفاده از کولرهای گازی، پمپ‌های آب، و وسایل سرمایشی در تابستان، فشار بی‌سابقه‌ای بر شبکه وارد می‌کند. همچنین صنایع سنگین مانند فولاد و سیمان هم در فصل تابستان سهم زیادی از مصرف دارند.

۴. کاهش توان نیروگاه‌های برق‌آبی

خشکسالی‌های پیاپی باعث شده خروجی نیروگاه‌های برق‌آبی به شدت کاهش یابد. این در حالی است که بخشی از برق کشور (حدود ۱۰ درصد) توسط این نیروگاه‌ها تأمین می‌شود.

بنابراین، حتی اگر ماینرها کاملاً از مدار خارج شوند، همچنان مشکل قطعی برق پابرجاست. نقش ماینرها در بدترین حالت، تشدید مشکل موجود است، نه ایجاد آن.

بخش سوم: راهکارهای دولت برای قانونمند کردن استخراج رمزارز

برای حل معضل مصرف برق و در عین حال بهره‌مندی از مزایای اقتصادی ماینینگ، قانونمند کردن این صنعت یک ضرورت است. در حال حاضر، نبود چهارچوب روشن و اعمال تعرفه‌های نامناسب، باعث شده بسیاری از مزارع به سمت فعالیت غیرقانونی بروند.

راهکارهای پیشنهادی برای دولت:

۱. تعرفه‌گذاری عادلانه

برق مورد نیاز ماینرها نباید یارانه‌ای باشد. دولت باید تعرفه‌ای مجزا و شناور بر اساس نرخ جهانی انرژی برای فارم‌های قانونی تعیین کند. همچنین، امکان انعقاد قراردادهای دوجانبه بین ماینرها و تولیدکنندگان انرژی فراهم شود.

۲. تسهیل صدور مجوز

با ساده‌سازی روند صدور مجوز و حذف بوروکراسی‌های زائد، ماینرها تشویق می‌شوند به‌جای کار زیرزمینی، به‌صورت قانونی فعالیت کنند. این کار منجر به افزایش درآمد دولت از طریق مالیات و صادرات رمزارز می‌شود.

۳. تشویق به سرمایه‌گذاری در انرژی پاک

اگر فارم‌های استخراج رمزارز به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر سوق داده شوند، فشار روی شبکه ملی کاهش یافته و کشور در مسیر پایداری انرژی قرار می‌گیرد. این موضوع نیازمند ارائه وام‌های کم‌بهره و معافیت‌های مالیاتی از سوی دولت است.

۴. هوشمندسازی شبکه نظارتی

با استفاده از سیستم‌های مانیتورینگ مصرف، نصب کنتورهای هوشمند و همکاری با پلیس برق، می‌توان فعالیت‌های غیرقانونی را به‌سرعت شناسایی و برخورد کرد.

در این مقاله نگاهی به وضعیت صنعت ماینینگ در ایران و دنیا می اندازیم.

بخش چهارم: استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در فارم‌ها؛ افق روشن یا رویای گران؟

در ادامه مقاله بررسی نقش ماینرها در قطعی برق ایران به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند خورشید، باد، و زیست‌توده در صنعت ماینینگ می پردازیم، که نه‌تنها به کاهش فشار بر شبکه کمک می‌کند، بلکه می‌تواند چهره‌ای سبز و مدرن از ایران در جامعه جهانی ارائه دهد.

آیا این موضوع در ایران ممکن است؟

• ایران یکی از بهترین منابع خورشیدی دنیا را دارد، به‌ویژه در مناطق مرکزی و جنوبی مانند یزد، کرمان، سیستان و بوشهر.

• انرژی بادی در استان‌هایی مانند سیستان و خراسان شمالی، پتانسیل بالایی برای تولید برق دارد.

چالش‌ها و هزینه‌ها

• نصب نیروگاه خورشیدی کوچک‌مقیاس برای یک فارم متوسط، حدود ۵ تا ۱۰ میلیارد تومان سرمایه اولیه نیاز دارد.

• بازگشت سرمایه در صورت عدم حمایت دولتی ممکن است بیش از ۵ تا ۷ سال طول بکشد.

راهکارها:

• استفاده از مدل خرید تضمینی برق توسط دولت.

• تسهیلات کم‌بهره بانکی برای خرید پنل‌ها و تجهیزات.

• راه‌اندازی مزارع اشتراکی خورشیدی برای فارم‌های کوچک و متوسط.

با این اقدامات، نه‌تنها ماینینگ با انرژی تجدیدپذیر در ایران صرفه اقتصادی پیدا می‌کند، بلکه به الگویی برای دیگر صنایع نیز تبدیل خواهد شد.

نتیجه‌گیری و توصیه‌ها

ماینینگ در ایران نه یک تهدید مطلق، بلکه یک فرصت اقتصادی است که می‌تواند درآمدهای ارزی، اشتغال‌زایی، و توسعه فناوری را به دنبال داشته باشد؛ مشروط به آن‌که به شکل اصولی، هوشمند و شفاف مدیریت شود.

توصیه‌های کلیدی برای دولت:

1. توسعه زیرساخت نیروگاهی و انتقال برق، مستقل از ماینینگ، یک اولویت ملی است.

2. اجرای نظام تعرفه‌گذاری واقعی و چندنرخی برای برق مصرفی ماینینگ.

3. تدوین قوانین جامع برای استخراج رمزارز و شفاف‌سازی فضای قانونی.

4. توسعه زیرساخت انرژی‌های پاک با مشارکت بخش خصوصی.

5. تشویق فارم‌های غیرمجاز به مهاجرت به مدل قانونی از طریق حمایت‌های واقعی.